Bezpieczeństwo geotermalne w Rotorua: pomosty, wulkany błotne i ryzyko gazowe

Dlaczego geotermalny grunt to nie zwykły grunt

Rotorua leży wewnątrz strefy wulkanicznej Taupō, biegnącego przez około 250 kilometrów rozdarcia skorupy ziemskiej, ciągnącego się od Whakaari / White Island w Bay of Plenty aż po Mount Ruapehu w centrum Wyspy Północnej. Samo miasto leży na aktywnej kalderze, dlatego z odpływów i pęknięć przy drogach unosi się para, powietrze niesie zapach siarki, a Rotorua ma gejzery i wulkany błotne, jakich większość miast po prostu nie posiada. Nic z tego nie jest dekoracją. Oznacza to, że grunt pod cienką warstwą gleby może znajdować się zaledwie kilka centymetrów od wody lub błota o temperaturze bliskiej wrzenia, a gaz nieustannie przemieszcza się w górę przez glebę.

Ten przewodnik nie ma na celu wywołania niepokoju przed wizytą. Miliony odwiedzających przemierzyły parki geotermalne Rotorua od czasu narodzin zorganizowanej turystyki w latach 80. XIX wieku, a stan bezpieczeństwa w zarządzanych miejscach jest dobry z prostego powodu: każde zagrożenie opisane poniżej zostało już zmapowane, ogrodzone lub wyposażone w pomost przez ludzi, którzy rozumieją ten grunt znacznie lepiej niż jakikolwiek odwiedzający mógłby zrozumieć podczas jednego popołudnia. Zadaniem tej strony jest wyjaśnienie, przed czym te środki ostrożności faktycznie chronią, tak by zasady miały sens, zamiast wydawać się arbitralne, oraz pokazanie, co robić w nielicznych sytuacjach, głównie dotyczących miejsc niezarządzanych lub bezpłatnych, gdzie to Ty decydujesz o bezpieczeństwie.

Przegląd tego, który park oferuje jakie atrakcje, znajdziesz w naszym przewodniku po parkach geotermalnych Rotorua i wyborze między nimi.

Zostań na pomoście: przed czym to naprawdę chroni

Najważniejsza zasada w każdym terenie geotermalnym, płatnym czy darmowym, brzmi: pozostań na oznaczonej ścieżce. Brzmi to oczywisto, ale warto zrozumieć, dlaczego ma to tu tak duże znaczenie. Grunt geotermalny często ma skorupę z osadów mineralnych lub wyschniętego błota, która może wyglądać na całkowicie solidną, czasem na tyle solidną, że można na niej postawić krok lub dwa, podczas gdy materiał pod spodem jest miękki, gorący i niestabilny. Przełamanie takiej skorupy jest przyczyną poważnych oparzeń, a ocena z powierzchni, które fragmenty gruntu są bezpieczne, a które nie, jest bardzo trudna, nawet dla kogoś, kto bywa tu regularnie.

Pomosty i ogrodzone platformy widokowe w parkach takich jak Wai-O-Tapu, Waimangu Volcanic Valley, Hell’s Gate i Te Puia istnieją dlatego, że personel pracujący z tym gruntem na co dzień określił, gdzie jest on stabilny, a gdzie nie. Zejście ze ścieżki nie zagraża tylko Twojemu bezpieczeństwu — może też uszkodzić same atrakcje geotermalne, z których część jest geologicznie rzadka i odnawia się bardzo powoli. Zasada jest wszędzie w regionie taka sama: jeśli jest poręcz, lina lub oznaczony szlak, to dlatego, że ktoś ocenił grunt po obu jego stronach i podjął decyzję.

Dotyczy to zarówno miejsc nieformalnych, jak i płatnych parków. Nasz przewodnik po darmowych gorących źródłach i miejscach geotermalnych wokół Rotorua opisuje, gdzie się one znajdują, ale brak pomostu w niezarządzanym miejscu nie oznacza, że grunt jest bezpieczniejszy. Zwykle oznacza dokładnie odwrotnie: nikt go dla Ciebie nie zmapował.

Wulkany błotne i wrząca woda: liczby stojące za zagrożeniem

Bulgoczące wulkany błotne Rotorua to jedna z jej najczęściej fotografowanych atrakcji, a zarazem jedna z bardziej niezrozumianych. Samo błoto jest podgrzewane przez parę unoszącą się z głębokich zbiorników geotermalnych, a temperatury powierzchniowe w aktywnych zbiornikach zwykle są bliskie punktowi wrzenia, co na wysokości Rotorua oznacza około 95 do 100 stopni Celsjusza. Ochlapanie z aktywnie bulgoczącego zbiornika o takiej temperaturze powoduje poważne oparzenie w ułamku sekundy, a błoto przywiera do skóry zamiast spływać jak woda, co wydłuża czas kontaktu i pogarsza obrażenia w porównaniu z samym wrzątkiem.

Dlatego każdy zarządzany wulkan błotny, jaki zobaczysz, od przydrożnych zbiorników w Whakarewarewa Village po większe pola w Wai-O-Tapu i Hell’s Gate, jest oddzielony od stref widokowych bezpiecznym odstępem, czasem z niskim murkiem lub poręczą jako dodatkową barierą, nie tylko formalnością. Dlatego też rada, by trzymać dzieci blisko siebie i unikać przechylania się przez poręcz dla lepszego zdjęcia, nie jest przesadną ostrożnością. Zbiornik, który wygląda spokojnie, może wybuchnąć niewielkim wyrzutem bez ostrzeżenia, ponieważ ciśnienie gazu narasta i uwalnia się nierównomiernie pod ziemią.

Nasz osobny przewodnik po wulkanach błotnych i kąpielach błotnych Rotorua wyjaśnia różnicę między tymi naturalnymi, parzącymi wulkanami błotnymi oglądanymi z dystansu a schłodzonym, przetworzonym błotem używanym w zabiegach spa, które jest zupełnie innym, celowo przygotowanym produktem.

Siarkowodór: zapach i kiedy to więcej niż zapach

Zapach zgniłych jaj, który wita większość odwiedzających Rotorua po raz pierwszy, to siarkowodór, gaz uwalniany nieustannie w miarę jak geotermalna woda i para docierają na powierzchnię w całym regionie. Przy stężeniach, z jakimi styka się większość odwiedzających na zewnątrz, przechadzając się po parku czy parkingu, jest nieprzyjemny, ale nie niebezpieczny, a większość osób przestaje go zauważać po jednym dniu. Nasz artykuł o tym, dlaczego Rotorua pachnie siarką, omawia tę chemię szczegółowiej.

Gaz staje się realnym zagrożeniem w konkretnej sytuacji: siarkowodór jest cięższy od powietrza, więc może osadzać się i gromadzić w niskich zagłębieniach, odpływach lub słabo wentylowanych obniżeniach terenu, zwłaszcza w bezwietrzne dni, gdy nic go nie rozprasza. Przy wyższych stężeniach jest toksyczny, a jedną z jego bardziej niebezpiecznych właściwości jest to, że może otępiać zmysł węchu właśnie przy poziomach, które zaczynają mieć znaczenie, więc miejsce, które przy wejściu pachniało intensywnie, niekoniecznie będzie dalej ostrzegać w miarę wzrostu stężenia. Dlatego oznaczone szlaki i strefy widokowe w parkach geotermalnych omijają naturalne zagłębienia terenu, i dlatego każde ostrzeżenie gazowe umieszczone w parku, przy prywatnej atrakcji geotermalnej czy w przydrożnym zagłębieniu należy potraktować dosłownie, a nie jako rutynową ostrożność.

Jeśli Ty lub ktoś z Twojej grupy poczuje nagłe zawroty głowy, ból głowy lub duszność w pobliżu terenu termalnego, właściwa reakcja jest natychmiastowa: przejdź na wyższy, otwarty teren z dala od jakiegokolwiek komina, zbiornika czy zagłębienia i poszukaj świeżego powietrza. Objawy zwykle szybko ustępują po opuszczeniu takiego miejsca. Jeśli nie ustępują lub ktoś traci przytomność, zadzwoń pod 111.

Osoby z istniejącymi schorzeniami układu oddechowego oraz psy są zazwyczaj bardziej wrażliwe na niższe stężenia gazu niż zdrowy dorosły, co warto uwzględnić przed spędzeniem dłuższego czasu w nisko położonym terenie geotermalnym, zwłaszcza poza formalnymi granicami parku.

Naegleria i prawdziwa zasada dotycząca ciepłej wody

Naegleria fowleri to mikroskopijny pełzak występujący naturalnie w ciepłej wodzie słodkiej na całym świecie, w tym w niektórej ciepłej, wolno płynącej lub stojącej wodzie na obszarach aktywnych geotermalnie. Wywołuje bardzo rzadkie, ale poważne zakażenie mózgu, a jedynym sposobem, w jaki może wyrządzić szkodę, jest wepchnięcie skażonej wody do nosa w ilości wystarczającej, by dotrzeć do jamy nosowej, zazwyczaj poprzez skakanie, nurkowanie lub gwałtowne rozchlapywanie w nieuzdatnionej wodzie. Nie stanowi zagrożenia przy piciu wody, kontakcie ze skórą ani połykaniu wody i nie przenosi się z osoby na osobę.

Ma to znaczenie dla tego, jak myślisz o różnych ciepłowodnych atrakcjach Rotorua, ponieważ nie wszystkie są tego samego rodzaju wodą. Komercyjne kompleksy gorących basenów i spa, w tym te dobrze znane w okolicach Rotorua, czerpią wodę z odwiertów geotermalnych, ale są następnie filtrowane, uzdatniane i monitorowane tak jak każdy basen publiczny, co stanowi inną kategorię bezpieczeństwa wody niż naturalny, nieuzdatniony zbiornik czy wolno płynący ciepły strumień.

Nasz przewodnik po gorących basenach Rotorua oraz strona o Polynesian Spa wyjaśniają, jak zarządza się takimi obiektami. Środek ostrożności, który faktycznie ogranicza ryzyko zakażenia Naegleria, w naturalnej ciepłej wodzie w dowolnym miejscu na świecie, jest prosty: unikaj zanurzania głowy, nurkowania czy gwałtownego rozchlapywania w ciepłej, nieuzdatnionej, wolno płynącej naturalnej wodzie oraz pilnuj małych dzieci, które łatwiej mogą zanurzyć się przypadkowo, w pobliżu każdego naturalnego ciepłego zbiornika czy strumienia.

Zarządzane parki a darmowe, niezarządzane miejsca geotermalne

Istnieje realna różnica w bezpieczeństwie między płatnymi parkami geotermalnymi Rotorua a darmowymi miejscami geotermalnymi rozsianymi po szerszej okolicy, i warto to jasno powiedzieć. W Wai-O-Tapu, Waimangu, Hell’s Gate, Te Puia i podobnych miejscach pomosty, ogrodzenia, obecność personelu i oznakowanie są efektem ciągłej oceny zagrożeń przez ludzi, którzy stale monitorują grunt. Ta infrastruktura wykonuje realną pracę bezpieczeństwa, a nie tylko kieruje ruchem pieszym.

Darmowe i nieformalne miejsca, w tym niektóre przydrożne atrakcje i niezagospodarowany grunt geotermalny w szerszej okolicy Rotorua, na ogół nie mają nic z tego. Może nie być żadnego ogrodzenia między ścieżką a aktywnie wrzącym zbiornikiem, żadnego znaku ostrzegającego przed niestabilną skorupą i nikogo w pobliżu, gdyby coś poszło nie tak. Nie oznacza to, że takich miejsc należy unikać, ale oznacza, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo spoczywa w całości na odwiedzającym: trzymaj się z daleka od każdego zbiornika czy parującego gruntu, nigdy nie pozwól dzieciom ani zwierzętom biec przodem bez nadzoru, noś zamknięte buty zamiast sandałów i traktuj każdy przebarwiony, parujący lub odsłonięty fragment gruntu jako ostrzeżenie, a nie okazję do zdjęcia.

Jeśli wolisz oglądać ten krajobraz z kimś, kto czyta grunt zawodowo, wycieczka z przewodnikiem stawia lokalną wiedzę między Tobą a terenem. Wyprawa taka jak

wycieczka geotermalna poza utartymi szlakami z lokalnym przewodnikiem

obejmuje rzadziej odwiedzany teren termalny z kimś, kto potrafi wskazać, co jest bezpieczne pod nogami, a co nie, co jest realną przewagą nad samodzielnym zwiedzaniem nieoznaczonego miejsca.

Gorące baseny i spa: gdzie zasady są inne

Warto rozdzielić dwa bardzo różne doświadczenia Rotorua, które obejmują ciepłą wodę: oglądanie naturalnej atrakcji geotermalnej i kąpiel w komercyjnym gorącym basenie. Baseny kąpielowe w uznanych obiektach spa czerpią wodę geotermalną, ale są uzdatniane i monitorowane, zanim ktokolwiek do nich wejdzie, co rozwiązuje zarówno kwestię jakości wody, jak i kontroli temperatury, ponieważ surowa woda geotermalna może docierać zbyt gorąca, by wejść do niej bezpiecznie bez schłodzenia i wymieszania. Obiekty te ogłaszają bezpieczne zakresy temperatur i odpowiednio zatrudniają personel.

Naturalne zbiorniki, które możesz napotkać w szerszym krajobrazie, w tym niektóre miejsca opisane w naszym przewodniku po darmowych gorących źródłach wokół Rotorua, to zupełnie inna sytuacja: nikt nie testuje ani nie reguluje wody, temperatury mogą się gwałtownie różnić w obrębie tego samego zbiornika, a niektóre zbiorniki, które wyglądają zachęcająco, w rzeczywistości należą do tej samej wulkanicznej instalacji, która wytwarza opisane wcześniej wulkany błotne. Zbiornik przyjemnie ciepły przy brzegu może być parzący kawałek dalej. Testuj ostrożnie każdy naturalny zbiornik przy brzegu, zanim się do niego zdecydujesz, i nigdy nie zakładaj, że naturalna atrakcja jest bezpieczna tylko dlatego, że są w niej inni ludzie.

Mount Tarawera, dostęp z przewodnikiem i wulkaniczny grunt

Mount Tarawera to najwyraźniejsze przypomnienie w tym regionie, że zagrożenia geotermalne i wulkaniczne nie dotyczą wyłącznie ciepła, które widać jako parę przed sobą. Góra wybuchła 10 czerwca 1886 roku, w jednej z najbardziej śmiercionośnych erupcji w zapisanej historii Nowej Zelandii, zabijając ponad sto osób i niszcząc Różowe i Białe Tarasy wraz z kilkoma wioskami, w tym Te Wairoa. Nasz opis erupcji z 1886 roku omawia szczegółowo, co się wtedy wydarzyło.

Obecnie dostęp do Mount Tarawera możliwy jest wyłącznie z przewodnikiem, a sama góra należy do lokalnego iwi, co jest zarówno kulturowym, jak i praktycznym rozwiązaniem bezpieczeństwa: przewodnicy znają aktualne warunki terenowe, a dostęp jest kontrolowany celowo, a nie pozostawiony przypadkowym turystom pieszym. Jeśli chcesz to odwiedzić, zarezerwuj wycieczkę u jednego z operatorów opisanych w naszym przewodniku po wycieczkach z przewodnikiem na Mount Tarawera, zamiast próbować samodzielnie dotrzeć na nieoznaczone zbocza.

Szerszy obraz tego, jak poważnie region traktuje te zagrożenia i jak wpływa to na to, co oferuje się odwiedzającym, znajdziesz w naszym artykule o tym, jak bezpieczna jest naprawdę turystyka geotermalna, w tym o tym, jak zmieniła się branża po erupcji Whakaari / White Island w 2019 roku.

Praktyczne środki ostrożności na dzień geotermalny

Dzień geotermalny w Rotorua i okolicach da się łatwo spędzić bezpiecznie, jeśli kilka nawyków stanie się automatycznych:

Sytuacja	Co zrobić
Każdy pomost lub oznaczony szlak	Zostań na nim, nawet dla zdjęć; nigdy nie schodź na otaczający grunt
Wulkan błotny lub gorące źródło, zarządzane lub darmowe	Oglądaj z bezpiecznej odległości; nigdy nie dotykaj ani nie sięgaj w stronę powierzchni
Naturalny, nieuzdatniony ciepły zbiornik lub strumień	Unikaj zanurzania głowy, nurkowania i pozwalania dzieciom na skakanie
Niskie zagłębienie, dolinka lub niewentylowany wąwóz w pobliżu terenu termalnego	Nie zatrzymuj się; przejdź na otwarty teren
Nagłe zawroty głowy, ból głowy lub duszność w pobliżu terenu termalnego	Natychmiast przejdź na wyższy, otwarty teren; zadzwoń pod 111, jeśli objawy się utrzymują
Dzieci i zwierzęta na każdym terenie termalnym	Trzymaj je w zasięgu ręki, nie pozwalaj biec przodem
Obuwie	Zamknięte, solidne buty zamiast sandałów czy klapek
Samodzielny dostęp do Mount Tarawera lub nieoznaczonych terenów termalnych w buszu	Nie rób tego; skorzystaj z licencjonowanego przewodnika

Kilka dodatkowych punktów wartych zapamiętania, a nie tylko zapisania w tabeli: indeks UV w Rotorua osiąga latem ekstremalne poziomy, a dzień spędzony na zewnątrz w parkach geotermalnych, które oferują niewiele cienia, to dokładnie ten rodzaj ekspozycji, który zaskakuje odwiedzających, więc ochrona przeciwsłoneczna powinna znaleźć się w tej samej mentalnej liście kontrolnej co świadomość gazu i ciepła. Tiaki Promise, zobowiązanie dotyczące zachowania odwiedzających proszonych o nie każdego podróżującego po Nowej Zelandii, obejmuje również pozostawanie na wyznaczonych szlakach, co pokrywa się bezpośrednio z zasadami bezpieczeństwa geotermalnego z tego przewodnika. A Rotokākahi, Zielone Jezioro obok Tarawery, jest tapu, święte, i całkowicie zamknięte dla publicznego dostępu; to ograniczenie ma charakter kulturowy, a nie ostrzeżenia o zagrożeniu, ale mimo to jest bezwzględne.

Jeśli chcesz, by pierwsza wizyta geotermalna łączyła bezpieczeństwo, kontekst kulturowy i dobrze oznakowaną trasę w jednym wyjściu,

bilet wstępu do parku geotermalnego Wai-O-Tapu

daje dostęp do jednej z najbardziej rozbudowanych sieci pomostów w regionie, a dla kulturowego zakorzenienia obok geologii,

wizyta z przewodnikiem w wiosce Māori i dolinie geotermalnej Te Puia

łączy oglądanie gejzeru Pōhutu z prowadzonym wprowadzeniem do miejsca. Jeśli podróżujesz z Tauranga podczas postoju rejsu,

wycieczka lądowa do Rotorua z wizytą w Te Puia

obejmuje ten sam zarządzany teren w ramach jednodniowej wycieczki.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność

Niektórzy odwiedzający powinni rozważyć te zagrożenia nieco uważniej niż inni. Każdy z chorobą układu oddechowego, taką jak astma, może być bardziej wrażliwy na siarkowodór przy niższych stężeniach niż zdrowy dorosły i powinien unikać zatrzymywania się w niskich, słabo wentylowanych kieszeniach terenu geotermalnego. Rodziny podróżujące z małymi dziećmi powinny traktować każdy wulkan błotny, gorące źródło i nieogrodzony punkt widokowy jako strefę trzymania za rękę, a nie miejsce, w którym dzieci mogą samodzielnie eksplorować; nasz przewodnik po Rotorua z dziećmi opisuje, które miejsca najłatwiej opanować z grupą rodzinną. Każdy rozważający wizytę w nieoznaczonym lub darmowym miejscu geotermalnym bez lokalnej wiedzy powinien domyślnie oglądać je z większej odległości, niż wydaje się to konieczne, ponieważ wizualne sygnały ostrzegawcze nie zawsze są obecne.

Nic z tego nie jest powodem, by pominąć krajobraz geotermalny Rotorua, który jest naprawdę jedną z bardziej niezwykłych rzeczy do zobaczenia w Nowej Zelandii i stanowi sedno tego, dlaczego region przyciąga odwiedzających od XIX wieku. To powód, by traktować ten grunt tak, jak już traktują go mieszkańcy i operatorzy parków: jako aktywny, a nie malowniczy.

Najczęściej zadawane pytania o bezpieczeństwo geotermalne w Rotorua

Czy mogę dotknąć wulkanów błotnych lub gorących źródeł w parkach Rotorua?

Nie. Powierzchniowe błoto i woda w parkach geotermalnych mogą mieć temperaturę bliską wrzenia, a skorupa wokół zbiornika może wyglądać na solidną, podczas gdy grunt pod spodem jest miękki i parzący. Każdy zarządzany park ogradza lub oddziela pomostami swoje atrakcje właśnie po to, by odwiedzający nigdy nie musieli podchodzić na tyle blisko, żeby ich dotknąć.

Jakie jest ryzyko związane z pełzakiem w gorących źródłach Rotorua?

Naegleria fowleri to naturalnie występujący pełzak, który może żyć w ciepłej, nieuzdatnionej wodzie słodkiej, w tym w niektórych naturalnych gorących źródłach i wolno płynących rzekach, i może wywołać rzadkie, ale poważne zakażenie mózgu, jeśli woda zostanie wepchnięta do nosa. Nie rozprzestrzenia się przez picie wody ani kontakt ze skórą, a uzdatnione, chlorowane baseny, takie jak komercyjne kompleksy spa, są zarządzane tak, by mu zapobiegać. Środek ostrożności jest prosty: unikaj skakania, nurkowania i zanurzania głowy w naturalnej, nieuzdatnionej ciepłej wodzie.

Dlaczego niektóre miejsca silnie pachną siarką i czy ten gaz jest niebezpieczny?

Ten zapach to siarkowodór, gaz nieustannie unoszący się przez strefę wulkaniczną Taupō, który daje Rotorua reputację miasta zgniłych jajek. Przy normalnych stężeniach na otwartej przestrzeni jest nieprzyjemny, ale nie niebezpieczny, jednak gaz jest cięższy od powietrza i może gromadzić się do szkodliwych poziomów w zamkniętych zagłębieniach, kotlinkach lub niewentylowanym niskim terenie, dlatego parki i ścieżki omijają prowadzenie odwiedzających przez takie miejsca.

Czy bezpiecznie jest schodzić z oznaczonych pomostów?

Nie, i to jest najważniejsza zasada w każdym parku geotermalnym. Grunt poza pomostami może być cienką skorupą nad niemal wrzącą wodą lub błotem bez widocznego ostrzeżenia, a oparzenia od przełamania skorupy to najczęstsza poważna kontuzja na terenach geotermalnych na całym świecie, nie tylko w Rotorua.

Co zrobić, jeśli poczuję zawroty głowy lub duszność w pobliżu terenu termalnego?

Natychmiast przejdź na wyższy, otwarty teren z dala od kominów parowych, wulkanów błotnych lub niskich zagłębień, ponieważ takie objawy mogą wskazywać na ekspozycję na gaz. Większość osób szybko dochodzi do siebie po powrocie na świeże powietrze, ale jeśli objawy się utrzymują lub ktoś traci przytomność, zadzwoń pod 111 po pomoc medyczną.

Czy darmowe, niezarządzane miejsca geotermalne w okolicach Rotorua są bezpieczne?

Niosą większe ryzyko niż płatne parki właśnie dlatego, że nie ma tam ogrodzeń, pomostów ani personelu na miejscu. Jeśli odwiedzasz nieformalne miejsce geotermalne, traktuj każdy parujący fragment gruntu jako potencjalnie niestabilny, trzymaj się z daleka od każdego zbiornika i pilnuj dzieci oraz zwierząt.

Czy turystyka geotermalna w Rotorua jest ogólnie bezpieczna?

Tak, dla zdecydowanej większości odwiedzających, którzy stosują się do oznakowania i pozostają na wyznaczonych trasach. Rotorua przyjmuje turystów geotermalnych od lat 80. XIX wieku, a działające dziś parki są zaprojektowane z myślą o tych samych zagrożeniach wulkanicznych opisanych w tym przewodniku, dlatego stan bezpieczeństwa w zarządzanych miejscach jest dobry.

Co wydarzyło się na Whakaari / White Island i czy ma to wpływ na wizyty w parkach Rotorua?

Whakaari / White Island, aktywny wulkan u wybrzeży Bay of Plenty, wybuchł 9 grudnia 2019 roku, gdy grupa turystów znajdowała się na dnie krateru, zabijając 22 osoby. Od tego czasu nie oferuje się już lądowania na wyspie. To odrębny, przybrzeżny wulkan, a nie jeden z lądowych parków geotermalnych wokół Rotorua, ale jest to najwyraźniejsze przypomnienie, że wulkaniczny grunt w tym regionie zasługuje na poważne traktowanie.